این مطلب بخشی از کتاب هنر شفاف اندیشیدن اثر رولف دوبلی و ترجمه عادل فردوسی پور و بهزاد توکلی و علی شهروز میباشد که توسط نشر چشمه به چاپ رسیده است و به تمام کسانی که میخواهند به خطاهای ذهنی خود آگاه شوند و مهارت فکر کردن خود را ارتفا دهند توصیه میشود:

پس از بارندگی شدید در جنوب انگلیس ، رودخانه ای در روستایی کوچک لبریز شد. پلیس معبر رودخانه را قسمتی کم عمق که ماشین ها از رویش عبور میکردند را بست و حرکت ماشینهخا را منحرف کرد. محل عبور دو هقاع بسته ماند اما ر روز دست کم یک ماشین علامت خطر را رد میکردو وارد آبهای خروشان میشد. رانندگا آنقدر بر سیستم هدایت ماشین خود متمرکز میشدند که متوجه آنچه مقابلشان قرار داشت نبودند.

در دهه ۱۹۹۰ میلادی دنیل سایمونز و کریستوفر چبریس ، روان شناسان هاروارد ، از دو تیم دانش آموزی فیلمبرداری کردندکه توپ بسکتبال را به عقب و جلو پلس میدادند. یک تیم لباس مشکی و دیگری سفید پوشیده بودند. قبل از خواندن ادامه متن کلیپ یک دقیقه ای زیر بنام The Monkey Business Illusion را ببینید.

 

 

در این ویدیو از بینندگان میخواهند که تعداد دفعاتی که پیراهن سفید ها توپ را پاس میدهند بشمارند.هر دو تیم در مسیرهای دایره ای حرکت میکنند ، در هم میتنند و به عقب و جلو پاس میدهند.اکثر اقرادی که این ویدیو را مشاهده میکنند متوجه یک نکته عجیب در آن نمیشوند.. در وسط ویدیو ناگهان دانش آموزی که لباس گوریل پوشیده به وسط اطاق میرود و به سینه اش ضربه میزند و خیلی سریع ناپدید میشود.

در انتها از بیننده میپرسند آیا متوجه چیز غیر عادی شدی یا نه ؟ نیمی از بینندگان سرشان را بعلامت بهت تکان میدهند و میپرسند گوریل ؟ کدام گوریل ؟

آزمایش رفتار شیطنت آمیز یکی از معروفترین آزمایشها در روانشناسی است و آنچه را خطای حواس جمعی نامیده میشود توضیح میدهئپد.

ما مطمیتیم که متوجه هر اتفاقی که مقابل ما میافتذ می شودیم. در این مثال خاص : پاسهایی که تیم سفید پوش داده است. عوامل غیر قابل انتظار و وقفه اندازی که دیده نشد میتواند به اندازه یک گوریل ، بزرگ و چشمگیر باشد.

خطا حوس جمعی میتواند خطرناک باشد. بعنوان مثال زمانیکه وسط رانندگی با تلفن حرف میزنیم. بیشتر دفعاتی که چنین کاری میکنیم اتفاقی نمی افتد. تماس تلفنی به خودی خود تاثیر مخربی دبر فرآیند ترمز گرفتن ماشین ندارد. اما به محض اینکه این اتفاق رخ دهد ، مثلا کودکی از جلوی ماشین بگذرد ، به علت حواس پرتی دیگر برای عکس العمل بموقع دیر شده. مطالعات نشان داده واکنش رانندگانی که از تلفن همراه استفاده میکنند به کندی کسانی است که الکل یا مواد مخدر مصرف کرده اند.به علاوه اصلا مهم نیست تلفن همراه را با یک دست گرفته باشی یا آنرا بین شانه و فکت گذاشته باشی یا اینکه لاز هندز فرس پپی استفاده کنی: در پاسخگویی تو به ووقایع غیر قال پیش بینی هیچ تغییری حاصل نمیشود.

شاید اصطلاح “فیل در اطاف” را شنیده باشی. این اصطلاح به شی ای آشکار اشاره میکند که هیچکس مایل به صحبت در موردش نیست. یک نوع تابو. در مقابل اجازه بده ما “گوریل در اطاق” را تعریف کنیم. یک م.ض.ع با نهایت اهمیت و فوریت و اینکه ما حتما به آن توجه کنیم. اما هیچکس نمیخواهد در موردش چیزی بداند.

به مورد کمپانی سوییس ایر توجه کن ، کمپانی یی که آنقدر بر توسعه ، تمرکز کرده بود که بر باد رفتن نقدینگی خود را فراموش کرد و در سال ۲۰۰۱ ورشکسته شد. یا سوء مدیریت در بلوک شرق که منجر به فروپاشی دیوار برلین شد یا ریسکهای موجود در دفاتر بانکی که تا سال ۲۰۰۷ هیچ کس به آنها توجه نمیکرد. گوریل های این چنینی دقیقا مقابل ما در حال رقصیدن هستند و ما بندرت متوجه شام میشویم.

اینطور نیست که ما هر اتفاق خارق العاده ای را از دست بدهیم. قسمت معما گونه مساله اینجاست که هر چیزی که به آن بی توجهی میکنیم مغفول باقی می ماند. بنابر این اصلا نمیدانیم چه چیزهایی را داریم نادیده میگیریم. دقیقا به همین خاطر است که هنوز گرفتار این خطای خطرناکیم و گمان میکنیم متوجه همه چیزهای مهم میشویم.

هر چند وقت یکبار خودت را از خطای حواس جمعی پاک کن. با تمام سناریوهای ممکن و در ظاهر ناممکن روبرو  شو. چه اتفاقات نامنتظره ای ممکن است رخ بدهد ؟ چه چیزی پشت و کنار موضوعات داغ پنهان شده ؟ چه چیزی مورد غفلت همه است ؟ به همان اندازه که به سر وصدا واکنش نشان میدهی به سکوت هم توجه کن. نه فقط مرکز ، بلکه محیط اطراف را هم چک کن. به چیزهای تصور ناشدنی فکر کن. یک چیز نامعمول. با وجود اینکه ممکن است آن را نبینیم ف میتواند مهم باشد. بزرگ و مشخص بودن برای دیده شد کافی نیست. باید انتظار چیزهای عظیم و غیر منتظره را داشت.